10.7.2026

Poczesna i Sobuczyna pod lupą NIK. Pytamy o odpady, granice i odpowiedzialność

Składamy wniosek do Najwyższej Izby Kontroli o zbadanie funkcjonowania, finansowania i planowanej rozbudowy kompleksu gospodarki odpadami w Sobuczynie oraz powiązanej procedury zmiany granic Częstochowy.

O co chodzi?

Sobuczyna i gmina Poczesna od lat żyją w sąsiedztwie dużego kompleksu gospodarki odpadami powiązanego z systemem Częstochowy. Zebrane odpowiedzi i załączniki pokazują jednak, że sprawa nie sprowadza się do jednego lokalnego składowiska.

W tle są strumienie odpadów spoza Częstochowy, rynkowy charakter części działalności, plany dalszej rozbudowy, pytania o zdrowie mieszkańców, ruch ciężarowy, odory, konsultacje społeczne i procedurę zmiany granic administracyjnych. Dlatego prosimy NIK o spojrzenie na całość systemu, a nie na jeden wycinek dokumentacji.

Najważniejsze pytanie: czy mieszkańcy Poczesnej mają realny wpływ na decyzje dotyczące instalacji, której skutki ponoszą na co dzień, czy też odpowiedzialność rozprasza się między miasto, spółki i organy administracji?

Dlaczego sprawa jest ważna?

Bo koszty są lokalne

Odory, transport, obawy o zdrowie i jakość życia dotykają przede wszystkim mieszkańców najbliżej instalacji.

Bo korzyści są szersze

System odpadowy obsługuje Częstochowę i szerszy obszar, a część działalności opisywana jest jako rynkowa.

Bo rozbudowa ma długą perspektywę

Planowane kolejne kwatery oznaczają decyzje wpływające na przyszłość całego obszaru, nie tylko na bieżącą obsługę odpadów.

Bo granice zmieniają władzę nad terenem

Procedura przyłączenia części gminy Poczesna do Częstochowy może przesądzać o tym, kto będzie decydował o obszarze instalacji.

Nowe pismo posłanki

Pismo posłanki do NIK

Wniosek o kontrolę kompleksu gospodarki odpadami w Sobuczynie

Najwyższa Izba Kontroli · 7 lipca 2026 r.

To główne pismo w sprawie: wniosek o kontrolę funkcjonowania, finansowania i planowanej rozbudowy kompleksu w Sobuczynie oraz procedury zmiany granic administracyjnych Częstochowy. W artykule pokazujemy je jako dokument z krótką oprawą redakcyjną i podglądem.

Podgląd dokumentu zostanie załadowany po otwarciu tego bloku.

Otwórz dokument w nowej karcie

Pismo do NIK powstało na podstawie wcześniejszych interwencji

Odpowiedzi instytucji nie tworzą jednego spójnego obrazu odpowiedzialności. Pokazują raczej system, w którym wiele spraw jest rozdzielonych między różne podmioty, a mieszkańcy otrzymują fragmenty informacji zamiast pełnej oceny skutków.

Ponadlokalny wymiar

Zestawienia i odpowiedzi pokazują znaczący udział odpadów spoza Częstochowy oraz pytania o realny charakter instalacji.

Brak części analiz

Powiat nie ma własnych analiz skumulowanego wpływu, a Miasto nie wskazało pełnych analiz zdrowotnych i wariantowych.

Odsyłanie kompetencyjne

Część odpowiedzi odsyła do innych organów albo spółek, przez co nie widać jednej instytucji odpowiedzialnej za całość modelu.

Granice i odpady

Procedura zmiany granic pojawia się obok planów rozbudowy infrastruktury, dlatego wymaga niezależnej kontroli.

Wniosek: odpowiedzi instytucji wzmacniają potrzebę kontroli NIK, bo nie zamykają najważniejszych pytań o koszty, korzyści, nadzór, zdrowie mieszkańców i przyszłość terenu.

Pytania i odpowiedzi

Poniżej odpowiedzi instytucji przedstawiamy jako zestaw pytań i odpowiedzi: po lewej stronie jest sens pytań zadanych przez posłankę, po prawej — synteza odpowiedzi albo tego, co wynika z przekazanych dokumentów.

CzPK i dane z załączników

Strumienie odpadów i rzeczywista skala instalacji

interwencja poselska · odpowiedź i zestawienia źródłowe 2021–2025

pytania posłanki1
  1. Jacy kontrahenci i jakie strumienie odpadów trafiały do Sobuczyny?
  2. Jaki udział miała Częstochowa, a jaki odpady spoza miasta?
  3. Czy ewidencja pozwala odtworzyć realne pochodzenie odpadów?
co wynika z odpowiedzi i danych1

Zestawienia źródłowe stały się jednym z kluczowych elementów sprawy. W syntetycznej analizie danych za lata 2021–2025 rozpoznano łącznie 441 461,54 Mg odpadów: 75,04% całej masy przypisano Częstochowie, 20,72% pozostałej części kraju, a 4,24% pozycji pozostało nieustalonych. Po wyłączeniu pozycji nieustalonych udział pozostałej części kraju wynosi 21,64%.

pytanie posłanki2

Czy instalacja działa wyłącznie jako zaplecze lokalnego systemu Częstochowy, czy także jako infrastruktura ponadlokalna?

co pozostaje do wyjaśnienia2

Odpowiedzi i zestawienia nie zamykają tej kwestii. Pokazują jednak, że do Sobuczyny trafiały odpady spoza Częstochowy, a skala tego strumienia jest na tyle istotna, że wymaga kontroli pod kątem zasady bliskości, przejrzystości finansowania i rozdzielenia zadania publicznego od działalności rynkowej.

Podsumowanie odpowiedzi: Dane przekazane w załącznikach są jednym z powodów skierowania sprawy do NIK: pokazują, że mieszkańcy nie powinni słyszeć wyłącznie ogólnej narracji o lokalnym systemie, ale mieć dostęp do pełnego obrazu strumieni, przychodów i skutków działania instalacji.

SOBREKO

Rola spółki, charakter działalności i rozbudowa składowiska

interwencja poselska · odpowiedź z 31 marca 2026 r.

pytanie posłanki1

Jaką rolę formalną i faktyczną pełni SOBREKO w systemie gospodarki odpadami w Sobuczynie?

odpowiedź SOBREKO1

Spółka wskazała, że pełni funkcję zarządzającego składowiskiem. Doprecyzowała też, że bezpośrednio zarządza instalacją II kwatery składowiska odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne. Instalacje biogazu oraz oczyszczalnię odwróconej osmozy prowadzi CzPK.

pytania posłanki2
  1. Skąd pochodziły odpady przyjmowane przez spółkę?
  2. Czy spółka przyjmowała odpady z zagranicy?
  3. Jak dokumentowane jest pochodzenie odpadów?
odpowiedź SOBREKO2

SOBREKO przekazało zestawienia za lata 2021–2025 według kontrahentów i miejsc pochodzenia. Spółka odpowiedziała, że nie przyjmowała i nie przyjmuje odpadów pochodzących z zagranicy. Jednocześnie wyjaśniła, że w BDO pochodzenie odpadu komunalnego wynika z karty przekazania odpadu komunalnego, ale przy części odpadów niekomunalnych karta nie obejmuje nazwy gminy lub miasta.

pytanie posłanki3

Czy działalność w Sobuczynie ma charakter zadania publicznego, czy przedsięwzięcia komercyjnego?

odpowiedź SOBREKO3

Odpowiedź jest mieszana. Spółka powiązała swoją działalność z zadaniem gminnym w systemie odpadowym Częstochowy, ale jednocześnie wskazała, że kontrahentami są podmioty rynkowe, spółka działa w zwykłych warunkach rynkowych, nie ma zagwarantowanego strumienia odpadów i jest nastawiona na generowanie zysku. Zyski mają zasilać działania inwestycyjne CzPK.

pytania posłanki4
  1. Czy spółka ma analizy wpływu na zdrowie i środowisko?
  2. Jak ogranicza odory, emisje i uciążliwości transportowe?
  3. Czy analizowała alternatywy wobec dalszej rozbudowy?
odpowiedź SOBREKO4

SOBREKO wskazało monitoring składowiska i przekazywanie wyników WIOŚ, opisało kontrole dostaw, przykrywanie działek roboczych, higienizację wapnem oraz preparaty antyodorowe. W sprawie rozbudowy spółka powołała się na WPGO i plan kwatery nr 3. Alternatywne scenariusze ograniczania składowania i zwiększania recyklingu uznała za obszar kompetencji organów administracji publicznej, a nie zarządu spółki.

Podsumowanie odpowiedzi: Odpowiedź SOBREKO jest ważna, bo sama spółka opisuje model, w którym zadanie publiczne, działalność rynkowa, zysk i inwestycje CzPK są ze sobą powiązane. To wymaga przejrzystej kontroli, a nie tylko deklaracji poszczególnych podmiotów.

Starostwo Powiatowe

Brak analiz po stronie powiatu i lista decyzji archiwalnych

interwencja poselska · odpowiedź z 27 marca 2026 r.

pytania posłanki1
  1. Jakie jest stanowisko powiatu wobec dalszej rozbudowy instalacji?
  2. Czy powiat analizował zgodność rozbudowy z celami ograniczania składowania?
  3. Czy powiat ma analizy skumulowanego wpływu na środowisko i zdrowie ludzi?
odpowiedź Starostwa1

Starostwo odpowiedziało, że brak jest stanowiska Powiatu Częstochowskiego wobec planowanej dalszej rozbudowy instalacji w Sobuczynie. Powiat nie analizował zgodności rozbudowy z celami ograniczenia składowania i nie posiada własnych analiz skumulowanego oddziaływania całego kompleksu na środowisko i zdrowie ludzi.

pytanie posłanki2

Jakie dokumenty archiwalne dotyczące kompleksu posiada Starostwo?

odpowiedź Starostwa2

Starostwo przekazało obszerny wykaz decyzji i dokumentów administracyjnych, obejmujący m.in. monitoring środowiska, dokumentacje geologiczne i hydrogeologiczne, pozwolenia budowlane, rozbudowy, modernizacje oraz elementy infrastruktury związanej ze składowiskiem i instalacjami towarzyszącymi.

Podsumowanie odpowiedzi: Odpowiedź powiatu pokazuje lukę: organ posiada ważne archiwa decyzji, ale nie przedstawił własnej całościowej oceny skutków rozbudowy dla zdrowia, środowiska i wspólnoty powiatowej.

Miasto Częstochowa

Granice, skala planów i brak części analiz

interwencja poselska · odpowiedź Miasta Częstochowy z maja 2026 r.

pytania posłanki1
  1. Jaka jest geneza składowiska i docelowa skala obszaru?
  2. Czy funkcjonowanie instalacji jest ograniczone czasowo?
  3. Jak Miasto uzasadnia potrzebę dalszej kontroli nad tym terenem?
odpowiedź Miasta1

Miasto przedstawiło szeroki rys historyczny: lokalizacja sięga lat 80., planowano teren gospodarki odpadami o dużej skali, a decyzje i pozwolenia nie wskazywały krótkiego, jednorazowego charakteru przedsięwzięcia. W odpowiedzi podkreślono też, że Częstochowa posiada ok. 400 ha gruntów na terenie gminy Poczesna, a infrastruktura odpadowa leży poza administracyjnym obszarem miasta.

pytania posłanki2
  1. Dlaczego Częstochowa prowadzi procedurę zmiany granic?
  2. Czy konsultacje dotyczyły rozbudowy instalacji?
  3. Czy przed konsultacjami były pełne analizy skutków?
odpowiedź Miasta2

Miasto wskazało, że procedurę zmiany granic uzasadnia m.in. własnością gruntów, znaczeniem instalacji dla systemu odpadowego i działaniami planistycznymi gminy Poczesna, które według miasta mogą blokować inwestycje. Jednocześnie odpowiedź potwierdza, że konsultacje społeczne w Częstochowie dotyczyły zmiany granic, a nie dalszego funkcjonowania i rozbudowy instalacji.

pytania posłanki3
  1. Czy Miasto prowadziło badania epidemiologiczne?
  2. Czy ma odrębny program badań profilaktycznych dla mieszkańców narażonych na oddziaływanie instalacji?
  3. Czy analizowało koszty zdrowotne i środowiskowe dalszej koncentracji infrastruktury?
odpowiedź Miasta3

Miasto nie wskazało własnych badań epidemiologicznych obejmujących cały obszar rzeczywistego oddziaływania instalacji. Nie planowało też odrębnego programu profilaktycznego dla mieszkańców narażonych na oddziaływanie instalacji. W odpowiedzi pojawia się również informacja o braku odrębnej porównawczej analizy kosztów, skutków środowiskowych i zdrowotnych scenariusza dalszej koncentracji infrastruktury w Sobuczynie.

pytanie posłanki4

Jaka jest skala ruchu ciężarowego związanego z funkcjonowaniem kompleksu?

odpowiedź Miasta4

Miasto podało dane za marzec 2026 r.: w CzPK odnotowano 2 942 kursy dostawców, czyli średnio 94 kursy dziennie, a w SOBREKO 1 578 kursów, czyli średnio 58 kursów dziennie. Jednocześnie nie przedstawiono kompleksowej analizy wpływu ruchu ciężarowego na bezpieczeństwo drogowe i stan infrastruktury lokalnej.

Podsumowanie odpowiedzi: Odpowiedź Miasta dobrze pokazuje sedno sporu: Częstochowa widzi w tym terenie klucz do systemu odpadowego, ale część skutków społecznych, zdrowotnych, konsultacyjnych i transportowych nie została opisana w jednej pełnej analizie.

MKiŚ

Zasada bliskości, monitoring i przegląd ekologiczny

zapytanie/interpelacja · odpowiedzi z 29 kwietnia i 30 czerwca 2026 r.

pytania posłanki1
  1. Czy funkcjonowanie instalacji należy oceniać przez zasadę bliskości?
  2. Czy odpady z innych regionów mogą trafiać do Sobuczyny?
  3. Czy krajowa polityka odpadowa wyznacza maksymalne odległości transportu?
odpowiedź MKiŚ1

MKiŚ odpowiedziało, że zasada bliskości ma charakter ogólny. Odpady powinny być przetwarzane możliwie blisko miejsca powstania, ale dla większości rodzajów odpadów przepisy nie wprowadzają sztywnej granicy wojewódzkiej ani maksymalnej odległości. Ocena zależy więc od rodzaju odpadów, sposobu zagospodarowania i warunków decyzji administracyjnych.

pytania posłanki2
  1. Czy rozbudowa składowiska jest zgodna z celami ograniczania składowania?
  2. Kto ocenia oddziaływanie skumulowane?
  3. Czy rozstrzygnięto merytorycznie potrzebę przeglądu ekologicznego?
odpowiedź MKiŚ2

Resort wskazał, że rozbudowa może być dopuszczalna, jeśli spełnia wymogi prawa, dokumentów planistycznych i decyzji administracyjnych. W sprawie oddziaływań środowiskowych odesłał do organów terenowych. Wątek przeglądu ekologicznego został rozstrzygnięty formalnie: odmowa wszczęcia nie była merytoryczną oceną wpływu instalacji na środowisko.

pytania posłanki3
  1. Czy monitoring jest wystarczający?
  2. Co z uciążliwościami odorowymi?
  3. Czy resort planuje dodatkowe mechanizmy monitorowania?
odpowiedź MKiŚ/GIOŚ3

MKiŚ, powołując się na informacje GIOŚ, wskazało, że monitoring ścieków oczyszczonych nie wykazuje przekroczeń dopuszczalnych wartości, ale brak pełnej hermetyzacji kompostowni i placu kompostowego jest główną przyczyną uciążliwości zapachowych. Resort nie zadeklarował odrębnych dodatkowych mechanizmów monitorowania instalacji tego typu.

Podsumowanie odpowiedzi: Odpowiedzi MKiŚ są przede wszystkim kompetencyjne. Pokazują, że obecne przepisy pozostawiają wiele ocen organom terenowym, a formalne rozstrzygnięcia nie zawsze oznaczają realną, całościową ocenę wpływu instalacji na mieszkańców.

MFiPR

Środki UE, DNSH i odpowiedzialność instytucji regionalnej

interpelacja nr 17032 · odpowiedź z 3 lipca 2026 r.

pytanie posłanki1

Czy ministerstwo szczegółowo weryfikuje finansowanie projektów odpadowych w Sobuczynie ze środków UE?

odpowiedź MFiPR1

MFiPR odpowiedziało, że kwestie podniesione w interpelacji pozostają w kompetencji Zarządu Województwa Śląskiego jako instytucji zarządzającej programem regionalnym Fundusze Europejskie dla Śląskiego 2021–2027. Ministerstwo nie dokonuje szczegółowej oceny projektów regionalnych; wskazało na systemową i koordynacyjną rolę wobec instytucji zarządzającej.

pytania posłanki2
  1. Jak weryfikuje się zasadę DNSH?
  2. Czy przychody z działalności gospodarczej wykluczają dotację?
  3. Kto ma odpowiedzieć na pytania szczegółowe?
odpowiedź MFiPR2

Resort wskazał, że DNSH jest zasadą horyzontalną, a zgodność projektu z tą zasadą jest oceniana na etapie wniosków o dofinansowanie. Przychody z działalności gospodarczej nie wykluczają automatycznie dotacji, ale wymagają oceny pod kątem pomocy publicznej. Szczegółowym adresatem pytań ma być Zarząd Województwa Śląskiego.

Podsumowanie odpowiedzi: Odpowiedź MFiPR wzmacnia powód do kontroli: skoro szczegółowa weryfikacja jest po stronie instytucji regionalnej, trzeba sprawdzić, czy dysponowała pełnym obrazem publiczno-komercyjnego charakteru instalacji i rzeczywistych strumieni odpadów.

MSWiA

Procedura zmiany granic i moment oceny wniosku

interpelacja nr 17030 · odpowiedź z czerwca 2026 r.

pytania posłanki1
  1. Jak wygląda procedura zmiany granic gmin?
  2. Jakie konsultacje i opinie są wymagane?
  3. Jakie kryteria ustawowe powinny być uwzględniane?
odpowiedź MSWiA1

MSWiA wyjaśniło, że zmiana granic następuje w drodze rozporządzenia Rady Ministrów na podstawie ustawy o samorządzie gminnym i rozporządzenia proceduralnego. Wniosek wymaga konsultacji z mieszkańcami, opinii właściwych rad oraz uzasadnienia i dokumentów. Granice mają być ustalane z uwzględnieniem więzi społecznych, gospodarczych i kulturowych oraz zdolności wykonywania zadań publicznych.

pytanie posłanki2

Czy MSWiA zajęło stanowisko wobec wniosku Częstochowy dotyczącego Poczesnej i Sobuczyny?

odpowiedź MSWiA2

Resort poinformował, że z uwagi na skomplikowany charakter sprawy Wojewoda Śląski wystąpił o wydłużenie terminu przekazania wniosku, a MSWiA odniosło się do tej prośby pozytywnie. Na moment odpowiedzi formalny wniosek nie wpłynął jeszcze do ministerstwa, więc resort nie zajął stanowiska merytorycznego, ale zapowiedział uwzględnienie argumentów i okoliczności sprawy.

Podsumowanie odpowiedzi: Odpowiedź MSWiA nie rozwiązuje sporu, ale pokazuje, że procedura graniczna jest nadal miejscem, w którym argumenty środowiskowe, społeczne i samorządowe powinny zostać zbadane łącznie.

Koordynatorzy

Artur Stępień

Sławomir Gadek

Konrad Kozak

Kornel Ślusarz

Krzysztof Markowski

Masz sprawę, którą powinnam się zająć?
Porozmawiajmy o niej na Dyżurze Poselskim!

Umów spotkanie
Zdjęcie przedstawia Martę Stożek ubraną w formalną czarną marynarkę. Kobieta jest przedstawiona w zbliżeniu, z naciskiem na jej brązowe włosy, różową koszulę i czarną marynarkę. Dodatkowe elementy zdjęcia obejmują zbliżenie jej dłoni z pomalowanymi paznokciami i drobnymi szczegółami. Ogólny styl zdjęcia i ubiór kobiety sugerują formalny lub profesjonalny kontekst. Uśmiech kobiety i styl ubioru, który obejmuje marynarkę, kołnierz, płaszcz i modne akcesoria, przekazują poczucie mody i elegancji. Kolor różowy jest również widoczny w jej koszuli, dodając delikatny kontrast do jej czarnej odzieży wierzchniej.